ΓΙΑΣΑΣΙΝ ΜΙΛΛΕΤ: ΖΗΤΩ ΤΟ ΕΘΝΟΣ


  Μια πολύ καλά δομημένη ακαδημαϊκή μελέτη για την ιστορία των τουρκόφωνων Ελλήνων Ποντίων πριν μεταβούν στην Ελλάδα αλλά και αφού μετέβησαν και εγκαταστάθηκαν στο χώρο της ελληνικής Μακεδονίας. Ο καθηγητής Μαραντζίδης δίνει έμφαση στην πολιτική και κοινωνική κουλτούρα αυτής της πληθυσμιακής ομάδας μέσα από ενδελεχή έρευνα και συνεντεύξεις.

  Οι τουρκόφωνοι Έλληνες Πόντιοι αποτελούν εξαίρεση ως προς την εκλογική τους συμπεριφορά και η εξήγηση αυτού του φαινομένου απασχολεί τη μελέτη. Ενώ σχεδόν η πλειοψηφία των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής (1922) στράφηκαν αρχικά προς τον Βενιζελισμό και μετά το 1936 και τον θάνατο του Ελευθερίου Βενιζέλου προς την Αριστερά, οι συγκεκριμένοι άνθρωποι μετά το Κόμμα των Φιλελευθέρων στράφηκαν προς τη Δεξιά, τον Αντιβενιζελισμό, τη Βασιλεία ακόμα και προς την άκρα Δεξιά. Αργότερα πολλοί στράφηκαν προς το ΠΑΣΟΚ. 


  Όταν ο ΕΛΑΣ προσπαθούσε να μονοπωλήσει την Αντίσταση κατά των δυνάμεων Κατοχής στο ύπαιθρο, οι τουρκόφωνοι Έλληνες Πόντιοι αρνήθηκαν να ταχθούν στις μονάδες του και ήρθαν σε ένοπλη ρήξη μαζί του. Ταυτόχρονα μάχονταν εναντίον της βουλγαρικής κατοχής. 


  Πρόκειται για την φώτιση ενός μικρού αλλά πολύ σημαντικού - συχνά παραμελημένου - τμήματος της ελληνικής ιστορίας. Με αφορμή μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων προσεγγίζεται, σχεδόν από όλες τις γωνίες, αυτό που ονομάζεται διαμόρφωση ταυτοτήτων (εθνικές, πολιτικές, ιδεολογικές κτλ.). Βέβαια ο υποψήφιος αναγνώστης πρέπει να προειδοποιηθεί ότι το ανά χείρας πόνημα είναι μια επιστημονική μελέτη, γεγονός που ίσως σε κάποια σημεία τον κουράσει. Από την άλλη ο Νίκος Μαραντζίδης προσπαθεί να εξαντλήσει και να στοιχειοθετήσει τις περισσότερες, εάν όχι όλες, τις πτυχές του θέματος του. 


  Είναι ένα βιβλίο που δεν γίνεται να λείπει από οποιαδήποτε σοβαρή ιστορική βιβλιοθήκη.   


ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

  Για όσους μεγάλωσαν μέσα σε ελληνόφωνες ποντιακές οικογένειες, η λέξη Μπάφραλης ακούγεται σχεδόν προσβλητική διότι, ως συνώνυμη του τουρκόφωνου, υπονοεί τους αμφισβητούμενους καθαρότητας Ποντίους. Για όσους επίσης μεγάλωσαν σε εαμογενείς οικογένειες, ο Μπάφραλης έχει και πάλι αρνητική σημασία, η λέξη είναι συνώνυμη του συνεργάτη των Γερμανών και του διώκτη του ΕΑΜ. Ως επακόλουθο, οι Μπαφραλήδες είναι συνυφασμένοι με κάτι ακόμη: την πίστη στα κόμματα της εθνικοφροσύνης και της Δεξιάς. Εντέλει όλοι συμφωνούν πως «Μπάφραλης και αριστερός δεν γίνεται»!


  Στην εργασία εξετάζεται το γιατί οι τουρκόφωνοι Πόντιοι ταυτίστηκαν μεταπολεμικά με τα κόμματα της Δεξιάς, παρ` όλο που στο μεσοπόλεμο η πολιτική τους ταυτότητα ήταν όμοια με αυτή των υπόλοιπων προσφύγων: ο βενιζελισμός. Άξιο προσοχής, λοιπόν, είναι ότι στα σκληρά μεταπολεμικά χρόνια προπύργιο της «εθνικοφροσύνης» στη Μακεδονία έγιναν άνθρωποι που δε μιλούσαν ελληνικά!


  Η μεταστροφή αυτή έχει τη ρίζα της στις τραγικές εμπειρίες της Κατοχής και του Εμφυλίου, εμπειρίες που δημιούργησαν μια ισχυρή πολιτική ταυτότητα. Το βιβλίο φέρνει στην επιφάνεια γεγονότα που έχουν υποτιμηθεί, όπως η σημασία των εθνοτικών ταυτοτήτων στη διαμόρφωση των συγκρούσεων στη Μακεδονία του 1943-44 και ο κομβικός ρόλος των τοπικών ελίτ. Για πρώτη φορά ερευνώνται η κοινωνική βάση, τα κίνητρα και το περιεχόμενο μιας μορφής συνεργασίας με τις δυνάμεις Κατοχής, καθώς και το εύρος της κατασταλτικής βίας του ΕΑΜ.


  Το βιβλίο προσεγγίζει το θέμα των πολιτικών ταυτοτήτων από τη σκοπιά της πολιτικής επιστήμης, συνδυάζει όμως μεθόδους, υποθέσεις και συμπεράσματα από το χώρο της ιστορίας, της κοινωνιολογίας, της κοινωνικής ανθρωπολογίας και της κοινωνικής ψυχολογίας.


ΕΚΔΟΣΕΙΣ:

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

Ηράκλειο, 2025 (α΄ έκδοση 2011)

 

ΒΡΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ